AIM: start



FRI, 19 OCT 2001 00:03:41 GMT

Vdekja ne dialize

AIM, Zagreb, 16.10.2001.

Tė mėrkurėn pasdite nė spitalet kroate vdiqėn - pas hemodializės - tetė njerėz. Kėtė fakt nuk e shėnoi askush. Tė sėmurėt ndodheshin nė Zagreb, Pulė, Dubrovnik dhe Pozhegė, mirėpo askush nuk konstatoi se bėhej fjalė pėr ngjarje qė e lidhte njė arėsye e pėrbashkėt. Ky fakt u konstatua mjaft vonė - nė kohėn kur mė pėr njėzet e njė njerėz nuk mund tė gjehej shpėtim. Tė gjithė vdiqėn nė rrethana tė njėjta : mė sė shumti nja dy orė pas kryerjes sė hemodializės; tė gjithė ishin tė sėmurė nga veshklat dhe merrnin hemodializėn me ndihmėn e filterėve tė kompanisė multinacionale amerikane Baxter dhe pas marrjes sė dializės, njerėzit dhanė frymėn e fundit…

Tragjedia mė e madhe nė kohė paqe nė historinė e shėndetėsisė kroate u zbulua tė premten nė mbrėmje, nė ora njėzet e dhjetė minuta. Atėherė nga

Pozhega deri nė Entin pėr shėndetėsi popullore arriti lajmi pėr vdekjen e tre njerėzve; pesėdhjetė minuta mė vonė pėr ēdo gjė u lajmėrua Ministria e shėndetėsisė e cila dėrgoi inspekcionin nė Spitalin e pėrgjithshėm nė Pozhegė dhe nė Qendrėn klinike spitalore tė Zagrebit. Po atė natė arritėn informatat edhe nga qendrat tjera. Radhitja e emrave tė rinj shkaktonte frikė dhe tmerr, sepse numri zmadhohej nga ora nė orė. Nė mėngjesin e tė shtunės u bė e njohur se nė territorin e tėrė Kroacisė kishin vdekur 12 vetė, nė mėnyrė qė tė dielėn nė mbrėmje tė bėhej e qartė se njėzet e njė vetė kishin vdekur pėr shkaqe tė njėjta. Nė QSK Rebro tė Zagrebit vdiqėn

pesė tė dijalizuar. Nė spitalin e pėrgjithshėm tė zhupanisė sė Pozhegės vdiqėn katėr vetė. Nė Sektorin pėr dializė tė Spitalit tė pėrgjithshėm tė Pulės vdiqėn gjashtė njerėz. Nė Spitalin e Pėrgjithshėm nė Karllovci vdiqėn tre vetė; nė Rijekė dhe nė Dubrovnik - nga dy pacientė.

Pas analizave tė ekspertėve, nė Ministrinė e shėndetėsisė ėshtė konstatuar se shkaktar i tėrė kėsaj mund tė jetė pikėrisht pėrdorimi i filterėve tė cilėt i prodhon Baxter-i. Kėto prodhime, nė tė vėrtetė, gjatė muajit gusht nė Spanjė - nė mėnyrė tė njėjtė- kanė shkaktuar vdekjen e 12 tė sėmurėve. Edhe pse rezultatet e hulumtimit nuk kishin treguar me siguri tė plotė se shkaktar tė vdekjes kishin qėnė pikėrisht ato filterė Baxter, ministria spanjole pas kėsaj afere ato i nxorri nga pėrdorimi. Sipas informatave tė cilat gazetarėt kroatė i morėn nga Qeveria, Pliva, pas vendimit pėr importin e dializatorėve, nga prodhuesi amerikan Baxter mori garancėn se aparatet e saj nuk kishin kurrfarė lidhjeje me vdekjen e pacientėve nė Spanjė. Nė rast se kjo tregohet e vėrtetė dhe nė rast se hulumtimet tregojnė se kėta dializatorė vėrtetė kanė gabime serike, Baxter do tė jetė i detyruar t’ua kompenzojė dėmin familjeve tė tė vdekurve. Por njėkohėsisht shtrohet pyetja edhe pėr kėtė gjigand financiar se vallė edhe vetė a do tė ngelė gjallė, sepse sa dėmshpėrblimet edhe pesha e skandalit do ta luhasė seriozisht pozitėn e tij nė tregun botėror.

Tė dielėn e kaluar ministresha kroate e shėndetėsisė, Ana Stavleniq Rukavina, ofroi dorėheqjen e saj. Nė ēastin qė po shkruajmė kėtė shkrim ende nuk ėshtė e sigurtė se vallė kryeministri Raēan do tė pranojė atė dorėheqje ose jo: kryetari i Saborit, Zllatko Tomēiq, deklaroi se nuk beson nė ngeljen e saj tė mėtejshme nė funkcionin qė ka. Kjo, ndėrkaq, nuk ėshtė ajo mė kryesorja dhe mė e rėndėsishmja. Mė tė rėndėsishme janė pėrgjigjet nė disa pyetje tė tjera: ēka nė tė vėrtetė ėshtė ajo qė shkaktoi kėtė tragjedi qė nuk mbahet mend, nė ēfarė mėnyre dhe si do tė mjekohen tė sėmurėt nga veshklat nė Kroaci, ēfarė do tė tregojnė hetimet ( tė cilat pėrveē MPB i zhvillon edhe Prokuroria shtetrore) gjegjėsisht cilėt do tė bartin pėrgjegjėsinė juridike, materiale dhe morale pėr kėtė rast skandaloz.

Pliva nė mėnyrė energjike ka refuzuar pėrgjegjėsinė pėr shkaktimin e vdekjes sė pacientėve. "Tė shtunėn nė ora nėntė nė mėngjes nga Ministria e shėndetėsisė morėm lajmin e parė se deri nė atė ēast nė dializė kishin

vdekur dymbėdhjetė njerėz" deklaroi drejtori i Plivės, Zhelko Ēoviq. " Me tė shpejtė e mblodha Kryesinė pėr kriza, dhe gjatė 24 orėve tė kaluara analizuam qindra mostra tė materialeve tona qė pėrdorim nė hemodializė. Nuk konstatuam asnjė element i cili do tė na paralajmėronte atė se me materialet tona, mė sė pari me solucionet pėr dializė, diēka nuk ishte nė rregull." Ēoviq deklaroi se Pliva disponon me lejen pėr shitjen e dializatorėve tė Baxterit, gjegjėsisht se nga ana e shoqatės ameriakne prodhimi vinte i paketuar hermetikisht dhe si i tillė nuk u nėnshtrohej kontrollimeve tė mėtejshme nė vendin tonė.

Pėrfaqėsuesit e Baxterit arritėn nė Kroaci qė ditėn e diel. Ata pėrjashtuan pėrgjegjėsinė pėr kėto ngjarje, duke deklaruar se aparatet e tyre kishin

kaluar nėpėr testimet e nevojshme, gjegjėsisht se nuk ishin shkaktarė tė

vdekjeve. Reagimi i tyre duket i arėsyeshėm, sepse pas rastit me Spanjėn ata u gjetėn nė gjendje mjaft tė vėshtirė. Pas vdekjes sė dymbėdhjetė njerėzve nė Madrid dhe Valencie, ministria spanjole e shėndetėsisė parandaloi skandalin mė tė madh, sepse ministresha e shėndetėsisė deklaroi se pėr vdekjen e spanjolėve nuk kishin qenė fajtorė dializatorėt, porse uji i infektuar. Megjithkėtė, nė Spanjė mė vonė, nė heshtje, dializatorėt Baxter i nxorrėn nga pėrdorimi - gjithėsejt 460 aparate. Aparatet e kėtillė mė vonė pjesėrisht i nxorrėn nga pėrdorimi edhe nė Finlandė dhe Greqi. Pėrpos kėsaj, njė numėr i madh pacientėsh, nė Spanjė ngelėn tepėr tė shqetėsuar, sepse Baxter-i vazhdonte tė bind qeverinė (spanjole) se si aparatet e tyre ishin pa kurrfarė tė metash. Pas rastit kroat, ka gjasė qė tėra dyshimet tė eleminohen…

Vdekja e tė sėmurėve tė veshklave shkaktoi tmerr dhe frikė nė tėrė Kroacinė. Qeveria kroate pėr tė hėnėn nė mėngjes thirri seancė tė posaēme nė tė cilėn do tė duhej tė mirrej qėndrim rreth kėsaj fatkeqėsie. Nė fillim Ivica Raēan nuk e pranoi dorėheqjen e ministreshės sė shėndetsisė. " Ekspertėt kanė pėr detyrė tė zbulojnė shkakun e fatkeqėsisė dhe ēfarė lidhjeje kanė me tė filtrat" tha kryeministri. Te dorėheqja dhe sankcionet duhet tė arrihet vetėm pas konstatimit konkret tė fajit pėr rastin nė fjalė, tha Raēan-i.

Ekspertėt e Entit pėr medicinė gjyqėsore dhe kriminalistikė nė Zagreb, gjegjėsisht ekspertėt e MPB-it, kanė filluar me obdukcionin dhe analizėn e mostrave tė lėngjeve tė trupave tė pacientėve tė vdekur. Deri tani nuk ėshtė e qartė se si nga pikėpamja juridike do tė konstatohet pėrgjegjėsia pėr kėtė ngjarje. Pothuaj tė gjithė tė afėrmit e tė vdekurve kanė paralajmėruar fletėpaditjet nė adresėn e Ministrisė sė shėndetėsisė. Nė rast se hetimet vėrtetojnė se fajtor ėshtė Baxter-i, Amerikanėt do tė ballafaqohen me kėrkesa pėr dėmshpėrblime nė qindra miliona. Shėndetėsia kroate, pa marrė parasysh atė se si do tė jetė fundi i kėsaj ngjarjeje- ndodhet nė njė situatė tejet tė vėshtirė, sepse pėr njė periudhė relativisht tė shkurtėr kohore do tė jetė e detyruar t’i zėvendėsojė dializatorėt Baxter-ė me ndihmėn e tė cilėve janė mjekuar njė e katėrta e tė gjithė tė sėmurėve tė veshklave nė Kroaci.

Fati i ministreshės sė shėndetėsisė nė kėtė aspekt ėshtė ēėshtja mė pak e rėndėsishme, edhe pse partitė politike kėtė fakt e kanė vendosur nė vendin e parė. Sidomos kur dihet qė edhe deri tani ishte e qartė se edhe nė veprimet e Ministrisė sė shėndetėsisė dhe tėrė pėrbėrjes shėndetsore shumė gjera ishin tė dyshimta. Gjatė kėsaj, sa pėr tani, nė plan tė dytė janė pyetjet e llojit se cilėt janė pėrgjegjės nė Kroaci pėr kontrollin e cilėsisė dhe rregullshmėrisė sė ilaērave dhe mjeteve tė tjera ndihmėse medicinale, por dominojnė kėrkesat pėr konstatimin dhe vėrtetimin e pėrgjegjėsisė sė tė gjithė atyreve tė cilėt nė kuadrin e shėndetėsisė kanė devijuar nė informimin me kohė rreth rrezikut nga vdekja nė tė cilėn u gjendėn tė gjithė tė sėmurėt tė nėnshtruar nė hemodializė. Nuk mund tė arėsyetohet sidomos ajo qė Ministria e shėndetėsisė dhe Enti pėr shėndetėsi lajmin pėr rrezikun potencial spitalit tė Pulės ia kanė dėrguar vetėm tė shtunėn nė orėt e pasditės dhe tė mbrėmjes, edhe pse qė tė shtunėn nė mėngjes kishin konstatuar se dializatorėt amerikanė ishin shkaktarė tė mundshėm tė vdekjes masovike tė pacientėve nė dializė. Nė ndėrkohė, nga dy grupet e pacientėve tė cilėt nė Pulė i ishin shtruar dializės, gjashtė prej tyre sė shpejti kishin vdekur. Por edhe pse ministresha e shėndetėsisė thekson se si pėrbėrja e pėrgjithshme shėndetsore kroate, sipas tė gjithė gjasave, brenda njė jave kishte zbuluar shkaktarin e vdekjes masovike tė pacientėve tė nėnshtruar dializės, pėr dallim nga shėndetėsia spanjole sėcilės pėr kėtė i ishin nevojitur plotė tri javė, opinionit tė kėtushėm nuk ka mundėsi t’i shpjegohet shkaku se pse porosia pėr ndėrrimin e dializatorėve tė kontestueshėm nga Zagrebi deri nė Pulė kishte udhėtuar dhjetė orė, shkak pėr tė cilin vdiqėn edhe gjashtė njerėz, ose thėnė ndryshe vallė nė pėrbėrjen e shėndetėsisė ka plot gjėra qė nuk funksionojnė si duhet. Pėr kėtė shkak, krahas pėrgjegjėsisė sė prodhuesit amerikan dhe tė Plivės si importuese e dializatorėve tė kontestuar, kėrkohet qė njė pjesė tė dėnimit tė merituar ta mbajnė edhe ata qė kanė devijuar edhe nė kuadrin shėndetsor tė Kroacisė.

BORIS RASHETA