AIM: start



SAT, 29 SEP 2001 00:08:49 GMT

Arsimi: midis politikės dhe reformave

Prishtinė, 27.09.2001.

Katėr degė tė reja nė kuadėr tė fakulteteve ekzistuese nė Universitetin e Prishtinės, intensifikimi i studimeve nė vitin e parė, si pilot-projekt, dhe rrogat e pandryshuara tė mėsimdhėnėsve, janė e gjitha qė mund tė pėrmblidhet dhe tė vlerėsohet si fillim i reformimit tė sistemit tė arsimit nė Kosovė. Pėrpjekjet pėr reforma nė sistemin e arsimit nė Kosovė kanė njė histori tė gjatė po aq sa edhe prania ndėrkombėtare, duke mos llogaritur disa pėrpjekje tė mėhershme, tė cilat dėshtuan pėr shkak tė mungesės sė kushteve elementare, pasi, si Universiteti, ashtu edhe nivelet e tjera tė arsimit nė Kosovė po bojkotonin sistemin e arsimit tė vendosur nga regjimi i Millosheviqit dhe kishin krijuar njė sistem paralel, tė disenjuar pėr jo me shumė se ruajtjen e vazhdimėsisė sė mėsimit dhe pėr tė mos lejuar grumbullimin e nxėnėsve dhe studentėve aty ku kishin mbetur. Largimi i regjimit tė Serbisė nga Kosova, krijoi hapėsirėn e nevojshme pėr reforma. Mirėpo, administratės ndėrkombėtare dhe njeriut tė saj numėr njė, Michael Daxner, i hasi sharra nė gozhdė, duke u pėrballur me njė infrastrukturė jo mjaft tė gatshme pėr reformim, gjė qė e bėri zotin Daksner njė njeri tė njohur pėr arrogancėn e tij dhe ndjenjėn e tė gjithėpushtetshmit. Pėrplasja e parė e shqiptarėve me ndėrkombėtarėt ndodhi pikėrisht nė departamentin e arsimit, njė organ i bashkėdrejtuar nga njė kosovar dhe njė ndėrkombėtar. Dr. Agim Vinca, profesor i letėrsisė, dha dorėheqje nga funksioni i tij, pasi nuk pajtohej me kolegun e vet ndėrkombėtar dhe thoshte se ka tendenca qė ai vetė tė jetė vetėm njė dekor qė do tė arsyetonte pjesėmarrjen e vendorėve nė procesin e rindėrtimit tė sistemit tė arsimit. Shumė shpejt u gjet njeriu "i dėgjueshėm" qė e zėvendėsoi Dr. Vincėn.

Askush ende nuk ka folur pėr pilot-projektin e reformave tė aplikuar vitin e kaluar nė Fakultetin Juridik, mirėpo, duket se asgjė nuk ka ndryshuar. Tani provimet pranuese pėr katėr degėt e reja tė themeluara nė kuadėr tė fakulteteve ekzistuese nė Universitetin e Prishtinės, e kanė frenuar paksa euforinė e projektuesve tė reformave, pasi konkurruesit e shumtė nė katėr degė tė nivelit tė lartė dhe shumė nė modė nė Kosovė, si psikologjia, shkencat politike, etnologjia dhe sociologjia, kanė treguar rezultate jashtėzakonisht tė dobėta. Pėr shembull, nga 40 pikė maksimale qė kanė fituar disa kandidatė nė degėn e psikologjisė, studentėt qė kanė konkurruar nė shkencat politike kanė fituar maksimalisht pak mė shumė se gjysmėn e atyre pikėve-22. Ky fakt nė vete i ka nxitur projektuesit e reformave tė mendojnė pėr faktin se reformat janė nisur mbrapsht. Kėshtu, nė vend se reformat tė fillonin nga nivelet mė tė ulėta tė shkollimit, pėr tė pasur studentė solidė pėr t'u pėrballur me njė sistem tė refrmuar nė nivelet mė tė larta deri nė Universitet, apo sė paku qė reformat tė zbatoheshin paralelisht, reformat kanė filluar tė zbatohen qė nga Universiteti, tė cilit, nga sistemi i stėrvjetėruar i shkollave tė mesme i kanė ardhur kandidatė tė dobėt dhe jo tė pėrgatitur pėr t'u pėrballur me sistemin e reformuar dhe me intensitetin qė kėrkon tani viti i parė i studimeve. Pėr shembull, nė disa degė tė Fakultetit tė Filologjisė, drejtuesit u janė qasur reformave nė atė mėnyrė qė kanė hequr nga planprogrami disa lėndė qė do tė mund tė hiqeshin vetėm pas disa vjetėsh tė aplikimit tė reformave nė nivelet paraprake tė shkollimit.

Nga ana tjetėr, buxheti i varfėr i Kosovės dhe administrimi i dobėt i pjesės sė kėtij buxheti dedikuar arsimit nuk ka lejuar krijimin e mekanizmave fillestarė pėr tė nisur njė proces reformues tė sistemit tė arsimit. Tė ardhurat e mujore tė mėsimdhėnėsve janė gati nėnēmuese dhe nuk pėrmbushin as njė tė kėtėrtėn e nevojave pėr tė jetuar. Mėsimdhėnėsit nuk do tė mund ta pėrballojnė tempon e reformave me njė rrogė aq tė ulėt, kur tani kėrkohet nga ta qė gjithė javėn ta kalojnė nėpėr kabinetet dhe katedrat e tyre nė punė me studentėt. Ndryshe, drejtuesit e departamentit tė arsimit e kanė bėrė tė ditur se buxheti i vitit tė kaluar dedikuar arsimit nuk ėshtė shfrytėzuar mė shumė se 30 pėr qind, ndėrkohė qė gati nuk ėshtė investuar fare as nė objektet shkollore tė dėmtuara nga lufta, shumica e tė cilave janė rindėrtuar dhe rinovuar me ndihmėn e organizatave tė ndryshme humanitare ndėrkombėtare qė veprojnė nė Kosovė. Paga mujore e profesorit nordinar, titull ky mė i lartė nė hierarkinė e Universitetit nuk ėshtė mė e lartė se gjysma e pagės mujore tė pėrkthyesit tė administartorit ndėrkombėtar tė Universitetit, Michael Daxner, ndėrsa qė kahasimi i pagės mujore tė zotit Daxner me atė tė rektorit vendor tė Universitetit do tė ishte diēka krejt qesharake.

Projektuesit e reformės dhe operativėt nga rektorati i Universitetit tė Prishtinės, nga ana tjetėr, po pėrballen me probleme tė natyrws politike qė i pengon ata tė merren mė drejtpėrdrejt me reformat.

Si ēdo gjė nė Kosovė qė pėrcillet me ngjyrime nacionale, edhe Universiteti ka probleme tė kėsaj natyre. Pak kohė mė parė administratori i Universitetit tė Prishtinės dhe bashkėdrejtuesi akual i departamentit tė arsimit dhe shkencės, zoti Michael Daxner, gjatė bisedimeve me pėrfaqėsues tė serbėve u ka premtuar atyre hapjen e njė universiteti serb nė Kosovė, i cili do tė jetė i ndarė ose sė paku nė objekte tė ndara nga Universiteti ekzistues. Ky universitet i serbėve, sipas njė plani "konspirativ", i cili u "dekonspirua" pak para se tė shkonte te kryeadministratori i Kosovws, Hans Haekkerup, parashihte njė sistem paralel arsimor tė serbėve nė Kosovė, sistem ky qė do tė ndėrtohej nė konsultim me qeverinė e Beogardit dhe ministrinė e arsimit tė Serbisė, ndėrsa si universitet do tė funksiononte nė pjesėn veriroe tė Mitrovicės, tė kontrolluar nga serbėt, nė objektet e ish-Fakultetit Xehetaro-Metalurgjik atje. Ky universitet do tė kishe planprograme tė hartuara nga ministria serbe e arsimit dhe nuk do tė kishte ndonjė sistem subordinimi me Universitetin e Prishtinės.

Anėtarė shqiptarė tė strukturave drejtuese, si prorektori Dr. Arsim Bjrami, konfirmuan ekzistimin e kėtyre tendencave, por thanė se askush nuk i ka konsultuar shqiptarėt pėr njė gjė tė tillė. Kur ēėshtja u ngrit para pėrfaqėsuesit special tė sekretarit tė OKB-sė nė Kosovė, zotit Hans Haekkerup, ky i fundit tha se nė Kosovė nuk do tė lejohej asnjė strukturė paralele. Megjithatė, Fakulteti Xehetar-Metalurgjik nė Mitrovicė, objektet e tė cilit ndodhen nė pjesėn veriore tė Mitrovicės, edhe tri vjet pas pėrfundimit tė luftės punon nė lokale tė improvizuara pa kushte tė nevojshme dhe natyrisht pa laboratore dhe mundėsi tė punės praktike. Kur mėsimdhėnėsit e kėtij fakulteti kėrkuan tė shkonin nė objektet e tyre, zot Daxner u tha atyre me njė arrogancė tė theksuar se "askund nė botė nuk pyeten mėsimdhėnėsit se nė cilat objekte duan tė mbajnė mėsimin".

Nga ana tjetėr, nė qarqet politike kosovare pohohet se pėrfaqėsuesit e serbėve kanė gjetur momentin mė tė pėrshtatshėm pėr ta qė tė kėrkojnė njė universitet tė vetin nė Kosovė. Nė kohėn e parazgjedhjeve, kur pėr bashkėsinė ndėrkombėtare pjesėmarrja e serbėve nė zgejdhje ėshtė esenciale pėr tė legjitimuar zgjedhjet si gjithėpėrfshirėse, prania ndėrkombėtare kėtu ėshtė e gatshme pėr gjithfarė koncesionesh, duke u treguar e kujdesshme qė me fjalė tė zgjedhura tė mos i kualifikojė srukturat e ndryshme si struktura paralele. Komandanti i pranisė ushtarake ndėrkombėtare nė Kosovė javėn e kaluar ka pranuar se po u bėhen serbėve shumė koncesione dhe kėtė e ka arsyetuar me faktin se "mė mirė ėshtė njė fitore strategjike qė janė zgjedhjet, sesa disa fitore tė vogla taktike". Shqiptarėt, nga ana tjetėr, nuk pajtohen se njė universitet paralel i serbėve nė Kosovė ėshtė ēėshtje e njė fitoreje apo humbjeje taktike afatshkurtėr, por pėrkundrazi. Prania ndėrkombėtare nė Kosovė ka akuzuar shqiptarėt madje se nė Universitetin e Prishtinės "nuk flitet asnjė fjalė serbisht", siē do tė thoshte zėdhėnėsja e UNMIK-ut, Sjuzėn Manuel.

Ėshtė fakt, ndėrkaq, se qė nga pėrfundimi i luftės nė vitin 1999 nė Universitetin e Prishtinės nuk ėshtė paraqitur mė asnjė profesor i nacionalitetit serb. Rrethanat kanė ndryshuar, tensionet ishin shumė tė larta, dhe profesorėt nuk erdhėn as pėr t'i marrė gjėrat e tyre personale tė lėna nė kabinete.

Kėsaj here disa qarqe shqiptare nuk janė mė aq indiferente. Konsiderojnė se kolegėt e tyre tė nacionalitetit serb do ta bėnin hapin mė tė mirė drejt rindėrtimit tė mirėbesimit tė ndėrsjellė ndėrmjet shqiptarėve dhe serbėve sikur tė ktheheshin "atje ku e kanė vendin - nė Universitet". Pra, pa marrė parasysh hendekun midis serbėve dhe shqiptarėve qė ėshtė mė i thellė se kurrė, tani edhe pėr mungesė tė ēfarėdo kontakti tė njerėzve tė thjeshtė, tė clėt duan tė jetojnė nė paqe. Sipas tyre, Universiteti do tė ishte vendi mė i mirė pėr njė gjė tė tillė, pikėrisht pėr shkak tė nivelit akademik qė llogaritet tė ekzistojė atje. Reformat atėherė do tė mund tė zbatoheshin mė lehtė, duke mos harxhuar asnjėra palė energjitė e veta nė ēėshtje tė parcializimit dhe ndėrtimit tė universiteteve paralele. Megjithatė, duket se pėr diēka tė tillė tanimė ėshtė vonė. Serbėt e Kosovės kanė arritur qė nga bashkėsia ndėrkombėtare tė sigurojnė njė milion marka gjermane pėr themelimin e universitetit tė tyre. Edhe pse ka ende shumė gjėra tė pasaktėsuara dhe tė paakorduara deri nė fund, ėshtė gati e sigurt se kyy universitet do tė funksionojė nė pjesėn veriore tė Mitrovicės, ku pritet tė caktohet edhe lokacioni pėr konviktet e studentėve.

AIM Prishtinė, Rrahman PAĒARIZI